Unieważnienie czy odfrankowienie umowy frankowej — jakie skutki ma każdy wariant

W sporach dotyczących wieloletnich zobowiązań w walutach obcych kluczowe znaczenie ma dokładna ocena ważności całej umowy, a nie jedynie dążenie do chwilowego obniżenia miesięcznych rat. Kredytobiorcy, którzy przez kilkanaście lat obsługiwali rosnące saldo zadłużenia, często stają przed wyborem odpowiedniej ścieżki prawnej. Decyzja ta zadecyduje o ostatecznym kształcie ich relacji z instytucją finansową oraz o obciążeniach majątkowych na przyszłość. Ustalenie, czy dany kontrakt zawiera wady wymuszające jego całkowitą eliminację z obrotu prawnego, wpływa na kierunek ewentualnego procesu. Zrozumienie mechanizmów działania poszczególnych rozwiązań pozwala na precyzyjne sformułowanie żądań w postępowaniu sądowym oraz odpowiednie zabezpieczenie interesów majątkowych przed dalszymi wahaniami kursowymi.

Przeczytaj również: Ewidencja przychodów i rozchodów – jak biuro księgowe prowadzi rejestry?

Skutki prawne wadliwych klauzul walutowych

Orzecznictwo sądów powszechnych oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykształciło przez ostatnie lata dwa główne podejścia do kontraktów zawierających niedozwolone postanowienia. Unieważnienie umowy kredytu oznacza uznanie jej za całkowicie niezawartą od samego początku. Taki wyrok zapada zazwyczaj w sytuacji, gdy sąd po zbadaniu sprawy stwierdzi, że bez wadliwych klauzul przeliczeniowych dany kontrakt nie może w ogóle funkcjonować w polskim systemie prawnym. Strony traktuje się wówczas dokładnie tak, jakby nigdy nie złożyły zgodnych oświadczeń woli o nawiązaniu relacji finansowej i wypłacie środków.

Przeczytaj również: Znaczenie prawidłowego protokołu oględzin w procesie dochodzenia odszkodowań

Innym stosowanym rozwiązaniem jest mechanizm odfrankowienia, który polega na usunięciu z treści dokumentu samego elementu indeksacji lub denominacji. Umowa po odfrankowieniu pozostaje w pełni wiążąca jako zobowiązanie złotowe, jednak jej oprocentowanie wciąż opiera się na pierwotnie ustalonych wskaźnikach, takich jak LIBOR lub wskaźnik SARON. W rezultacie saldo zadłużenia ulega obniżeniu, a kredytobiorca kontynuuje spłatę zgodnie z harmonogramem, pozostając wolnym od wahań kursowych.

Przeczytaj również: Rola monitorowania skuteczności działań z karty oceny ryzyka zawodowego

Podstawą eliminacji mechanizmów walutowych jest występowanie w umowach klauzul abuzywnych, które rażąco naruszają interesy ekonomiczne konsumentów. Należą do nich przede wszystkim zapisy pozwalające bankom na jednostronne kształtowanie tabel kursowych bez wyraźnych i obiektywnych wskaźników. Orzecznictwo TSUE z lat 2023–2025 potwierdza, że stwierdzenie nieuczciwego charakteru postanowień nakłada na sądy krajowe obowiązek przywrócenia równowagi między stronami kontraktu.

Rozliczenie stron, wykreślenie hipoteki i ryzyka procesowe

Stwierdzenie nieważności kontraktu rodzi konieczność zwrotu wszystkich środków finansowych, które strony przekazały sobie nawzajem przez cały okres kredytowania. Zgodnie z ugruntowaną w polskim orzecznictwie teorią dwóch kondykcji roszczenia obu stron rozpatruje się w sposób zupełnie niezależny. Oznacza to, że bank ma obowiązek oddać klientowi wszystkie pobrane raty kapitałowo-odsetkowe, opłaty za ubezpieczenia pomostowe oraz prowizje uruchomieniowe. Konsument z kolei zwraca instytucji finansowej wyłącznie kapitał nominalny udostępniony w dniu uruchomienia kredytu. Zamknięcie sprawy następuje przeważnie poprzez oświadczenie o wzajemnym potrąceniu wierzytelności, co pozwala zredukować salda bez fizycznego wykonywania przelewów na wysokie kwoty.

Skutkiem upadku całej umowy jest również definitywne ustanie bytu prawnego wszelkich zabezpieczeń rzeczowych, z których najważniejszym pozostaje obciążenie nieruchomości. Orzeczenie sądu stwierdzające nieważność nie prowadzi jednak do automatycznego wykreślenia hipoteki z odpowiedniej księgi wieczystej. Właściciel nieruchomości musi samodzielnie zainicjować postępowanie wieczystoksięgowe, składając stosowny wniosek do właściwego sądu rejonowego. Konieczne jest dołączenie odpisu prawomocnego wyroku oraz tak zwanego listu mazalnego, w którym bank potwierdza wygaśnięcie wierzytelności.

Każdy proces cywilny wytoczony przeciwko instytucji finansowej niesie za sobą określone ryzyka procesowe. Pełnomocnicy banków regularnie składają zarzuty zatrzymania świadczeń lub próbują aktywnie dowodzić przedawnienia głównych roszczeń finansowych konsumenta. Najnowsze orzecznictwo, w tym wyrok TSUE w sprawie C-396/24, zamyka jednak bankom drogę do dochodzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z udostępnionego kapitału.

Właściwy wybór kierunku postępowania zależy od szczegółowej treści konkretnej umowy, momentu jej zawarcia oraz obecnego etapu spłaty zadłużenia. Profesjonalna ocena wybranego wariantu wymaga dokładnego podsumowania dotychczasowych wpłat oraz wnikliwej weryfikacji archiwalnej dokumentacji bankowej. Skomplikowane kwestie związane z obliczaniem roszczeń sprawiają, że reprezentacja przez adwokata w sprawach kredytów frankowych przed sądami w Katowicach ułatwia prawidłowe przejście przez procedurę dowodową. W praktyce Kancelarii Adwokackiej Adwokat Piotr Ludwiński dobieramy odpowiednie instrumenty procesowe bezpośrednio do aktualnej sytuacji majątkowej klienta, analizując historię wpłat oraz obowiązujące orzecznictwo. Prawidłowe opracowanie stanowiska pozwala na sprawniejsze odpieranie argumentów strony pozwanej i docelowe ustabilizowanie sytuacji majątkowej kredytobiorcy.